Көтөр гриппин D1.1 варианта Хотугу Америка кыыл көтөрдөрүгэр үс ый кэриҥэ биллибэккэ тарҕаммыт — чинчийии
Аризона штатын университетын салалтатынан ыытыллыбыт генетическай ырытыы көрдөрөрүнэн, H5N1 варианта 2024 сыл сайыныгар тарҕанан барбыт — балаҕан ыйыгар бастаан булуллуон иннинэ. Ааптардар секвенированиены түргэтэтэргэ уонна кэтээһини ордук ситимнииргэ ыҥыраллар.
Түргэнник тарҕанар көтөр гриппин варианта Хотугу Америка кыыл көтөрдөрүгэр үс ый кэриҥэ сылдьыбыт, онтон эрэ булуллубут — Аризона штатын университетын (ASU) профессора Мэттью Скотч салалтатынан, Аризона бултааһыҥҥа уонна балыктааһыҥҥа департаменын кытта бииргэ ыытыллыбыт чинчийии итини көрдөрбүт. Университет бу үлэ туһунан балаҕан ыйын 23 күнүгэр иһитиннэрбитэ.
Тугу чинчийбиттэрэй
Бөлөх D1.1 диэн H5N1 вируһун 2.3.4.4b кладатын генетическай вариаҥҥар болҕомтотун уурбут — бу вирус кэлиҥҥи сылларга аан дойду үрдүнэн көтөр гриппин тарҕаныытын төрүөтэ. Аризонаҕа хомуллубут ыарыһах уонна өлбүт кыыл көтөрдөртөн ылыллыбыт вирустар геномнарын бүтүн дойду тыһыынчанан аһаҕас дааннайдарын кытта тэҥнээбиттэр. Ырытыы көрдөрөрүнэн, D1.1 улахан тарҕаныыта 2024 сыл сайыныгар саҕаламмыт буолуохтаах — 2024 сыл балаҕан ыйыгар бастаан бэлиэтэниэн иннинэ. Скотч мантан «кистэлэҥ, эбэтэр кэтэммэтэх тарҕаныы» кэмэ диир.
Хайдах тарҕаммытай
Вирус үксүн арҕааттан илиҥҥэ, көтөрдөр көһөр аттыгар сытар суолларынан тарҕаммыт: Тихай акыйаан суолуттан Киин суолга, онтон Миссисипи уонна Атлантика суолларыгар. Саамай ыраах турар Тихай акыйаан уонна Атлантика суоллара ыккардыларынан көнөтүк көһүү суоҕун кэриэтэ. Суоллар инфекция «источнига» эбэтэр «ылааччыта» буолар оруоллара күһүҥҥү көһүү устата уларыйа турбут.
Тоҕо суолталааҕый
D1.1 дьону эмиэ сыстыбыта — ол иһигэр 2025 сыл саҕаланыытыгар Луизианаҕа АХШ-ка H5N1-тэн бастакы өлүү түбэлтэтэ. Аризона вирустарыгар Q226L мутация суох этэ (лаборатория чинчийиилэрэ бу мутацияны киһи рецептордарыгар сыстыыга сибээстииллэр), ол эрээри чинчийээччилэр грипп уларыйа турарын, онон түбэлтэ ахсаанын эрэ буолбакка, ханнык варианнар тарҕаналларын кэтиэххэ наадатын бэлиэтииллэр.
Сүбэлэр
Скотч кэриэтэ суох булумньулары түргэнник секвенированиелыырга, көһүү иннинээҕи уонна көһүү кэмин геномнай кэтээһинин күүһүрдэргэ, кыыл көтөрү, дьиэ көтөрүн уонна эмиийдээхтэри кэтээһини «Биир доруобуйа» (One Health) ньыматынан холбуурга уонна дааннайынан регионнар икки ардыларыгар түргэнник атастаһарга ыҥырар. Кини дьоҥҥо этиитэ — «куттаныы буолбакка, билии»: бу вирустар билигин сүрүннээн кыыл-сүөһү доруобуйатын боппуруоһа.